‘बघुनि नभीची चंद्रकोर ती, सागर ह्रदयी उर्मी उठती’... या व अशा अनेक काव्यांना ऊर्जा देणाऱ्या, मनात प्रेमभाव जागवणाऱ्या चंद्राच्या उदरात प्रचंड प्रमाणात आण्विक ऊर्जा सामावलेली आहे! ही ऊर्जा पृथ्वीवर आणण्यासाठी भारतीय अवकाश संशोधन संस्था (इस्रो) येत्या ऑक्टोबरपासून विशेष मोहीम सुरू करणार आहे. चंद्रावरील अणुऊर्जेच्या शोधासाठी ही जगातील पहिलीच मोहीम असेल.
महाराष्ट्र टाइम्स.कॉम28 Jun 2018, 11:21 am
नवी दिल्ली :
महाराष्ट्र टाइम्स.कॉम
‘बघुनि नभीची चंद्रकोर ती, सागर ह्रदयी उर्मी उठती’... या व अशा अनेक काव्यांना ऊर्जा देणाऱ्या, मनात प्रेमभाव जागवणाऱ्या चंद्राच्या उदरात प्रचंड प्रमाणात आण्विक ऊर्जा सामावलेली आहे! ही ऊर्जा पृथ्वीवर आणण्यासाठी भारतीय अवकाश संशोधन संस्था (इस्रो) येत्या ऑक्टोबरपासून विशेष मोहीम सुरू करणार आहे. चंद्रावरील अणुऊर्जेच्या शोधासाठी ही जगातील पहिलीच मोहीम असेल. चंद्राच्या गर्भातील या ऊर्जेचे उत्खनन करून ती पृथ्वीवर आणणे शक्य झाल्यास पृथ्वीवासियांची पुढील २५० वर्षांची ऊर्जेची गरज भागेल, असा दावा इस्रोने केला आहे.
लाखो कोटी डॉलर्स किंमतीची ही ऊर्जा चंद्राच्या दक्षिणेकडे हेलियम-३ या समस्थानिकाच्या (आयसोटोप) स्वरूपात मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे. ही ऊर्जा शुद्ध स्वरूपात आहे. याचबरोबर या भागात पाणीही आढळले आहे. चंद्राच्या दक्षिणेकडील भागावर अद्याप कोणीहे गेलेले नाही, की तेथे कोणतेही यान उतरलेले नाही. अणुऊर्जेचा स्रोत असलेला हेलियम-३ हा आयसोटोप पृथ्वीवर अत्यंत मर्यादित स्वरूपात उपलब्ध आहे. परंतु चंद्राच्या दक्षिण भागात प्रदूषणविरहित, शुद्ध स्वरूपात हेलियम-३ उपलब्ध आहे.
येत्या ऑक्टोबरपासून या हेलियम-३चे उत्खनन करून मोहिमेला सुरुवात होणार आहे. यात चंद्राच्या दक्षिण भागातील पाण्याचे व हेलियम-३चे नमुने तपासले जातील. हेलियम-३ पृथ्वीवर यशस्विरीत्या आणणारा देश या संपूर्ण मोहिमेवर अधिकार गाजवेल, असे इस्रोचे अध्यक्ष के. शिवन यांनी सांगितले आहे. यासाठी चंद्रावर अंतराळयान उतरवण्यास इस्रो पूर्णतः तयार आहे. आता सरकारकडून कालबद्ध कार्यक्रमाची आखणी करून मोहिमेला हिरवा कंदिल दाखवला जाईल, याची इस्रो वाट पहात आहे, असेही शिवन यांनी सांगितले. चंद्रमोहिमांसाठी सज्ज देश -
- चंद्रावर २०१३मध्ये अंतराळयान (लँडर व रोव्हर) उतरवणारा चीन हे एकमेव देश ठरला आहे. आता यावर्षी चीन चंद्राच्या अपरिचित भागासाठी यान सोडणार आहे. - चंद्रावर अंतराळवीर पाठवण्याची तयारी अमेरिकेने सुरू केली आहे. नासाने यासाठी चालू आर्थिक वर्षासाठी चांद्रमोहिमेसाठी १९ अब्ज डॉलर इतकी रक्कम राखून ठेवली आहे. यातून २०२०पर्यंत चंद्राभोवती फिरते यान सोडण्याचा मानस आहे. - भारताने चांद्रमोहिमेसाठी १.७ अब्ज डॉलर इतके बजेट ठेवले आहे. यापूर्वी २००८मध्ये भारताने चांद्रयान-१ चंद्राच्या कक्षेत सोडले होते. या यानाने आतापर्यंत चंद्राभोवती ३४०० कक्षा पूर्ण केल्या आहेत. यातून चंद्रावर पाण्याचे रेणू असल्याचे पुरावे या यानाने पाठवले आहेत. आता चांद्रयान-२ मध्ये एक ऑर्बिटर, लँडर व आयताकृती रोव्हर असेल. तसेच सहा चाके असलेले एक वाहनही असेल, जे सौरऊर्जेवर चालेल. हे यंत्र ४०० मीटर त्रिज्येच्या परिसरात वावरत १४ दिवसांत माहिती गोळा करेल. हे रोव्हर यंत्र छायाचित्रे काढून लँडरकडे पाठवेल आणि लँडर ती छायाचित्रे भारतात इस्रोच्या तळावर पाठवेल. भारताचे वर्चस्व
हेलियम-३ मोहिमेमुळे चंद्र व मंगळ येथे वैज्ञानिक, व्यावसायिक व सामरिक फायद्यासाठी मोहिमा न नेता वैश्विक फायद्यासाठी मोहिम घेऊन जाणाऱ्या देशांमध्ये भारताचा समावेश होणार आहे. अशा प्रकारच्या मोहिमांसाठी, अर्थात अवकाश स्टार्टअप्ससाठी अमेरिका, चीन, भारत, जपान व रशिया या देशांमध्ये सध्या चुरस आहे. एलन मस्क, जेफ बेझोस व रिचर्ड ब्रॅन्सन यांच्यासारखे अब्जाधीश उपग्रह, रोबोटिक लँडर, अंतराळवीर व पर्यटक अंतराळात घेऊन जाण्यासाठी पैसा ओतण्यास उत्सुक आहेत. त्यांचाही हेलियम-३ मोहिमेसाठी उपयोग करून घेता येणार आहे.
तुम्हाला चंद्रावर जाऊन सीमा आखता येणार नाहीत. त्याऐवजी भारताने जनहितासाठी अंतराळ तंत्रज्ञान वापरण्याची आपली क्षमता असल्याचे सिद्ध करावे, असे मला वाटते. - राकेश शर्मा, अंतराळवीर
हेलियम ऊर्जास्रोताला पृथ्वीवर आणण्याच्या मोहिमेचा एक भाग बनण्यात मला काही रस नाही. या मोहिमेचे नेतृत्व करण्याची मला इच्छा आहे. - के. शिवन, अध्यक्ष, इस्रो
- चंद्रावर जाणारे यान चांद्रभूमीतील पाणी व हेलियम-३ चा अभ्यास करणार - हेलियम-३ पृथ्वीवर आणणे शक्य झाल्यास ऊर्जेची ददात मिटणार - पुढील २५० वर्षे ऊर्जाटंचाई होणार नाही
We use cookies and other tracking technologies to provide services in line with the preferences you reveal while browsing the Website to show personalize content and targeted ads, analyze site traffic, and understand where our audience is coming from in order to improve your browsing experience on our Website. By continuing to browse this Website, you consent to the use of these cookies. If you wish to object such processing, please read the instructions described in our privacy policy/cookie policy.